Terapie tlenowe zyskują coraz większą popularność, głównie dzięki swojej wysokiej skuteczności i szerokiemu zakresowi zastosowania. Najbardziej znane typy terapii tlenowej dostępne na rynku usług to hiperbaria i normobaria. Obydwie formy opierają się na dotlenieniu organizmu pacjenta w środowisku zwiększonego ciśnienia barycznego, są jednak między nimi istotne różnice. W poniższym tekście omawiamy obydwie formy tlenoterapii – to jak działają, jakie mają zalety i czym się od siebie różnią. Zapraszamy do lektury!

Hiperbaria – tlenoterapia w komorze

Wyróżniamy 2 rodzaje komór hiperbarycznych. Komory o ścianach elastycznych i komory o ścianach sztywnych. Hiperbaria o ścianach elastycznych – jest to bardzo małe, jednoosobowe urządzenie, gdzie ciśnienie wynosi 1300-1500 hPa, czyli o 300-500 hPa wyższe od ciśnienia atmosferycznego, w którym żyjemy. W tym przypadku pacjent korzysta z komory w pozycji leżącej, oddychając przez maseczkę czystym tlenem o stężeniu > 90%. Zabieg trwa 60 minut i nie wymaga obecności lekarza.Nieco inaczej terapia przedstawia się w przypadku komór o sztywnych ścianach. Komory hiperbaryczne o ścianach sztywnych mogą występować w wariancie jedno lub kilkuosobowe. Są to urządzenia, gdzie ciśnienie jest wyższe od atmosferycznego – wynosi od 2500 do 3500 hPa. Do zabiegu kwalifikuje lekarz i powinien on nadzorować cały jego przebieg. W jednoosobowej komorze pacjent leży, natomiast w kilkuosobowej terapię odbywa się siedząc. Oddychanie również odbywa się przez maseczki, czystym  tlenem o stężeniu ok. 90-93%, a zabieg trwa 60 min.

Oddychanie czystym tlenem przy dłuższym przebywaniu w komorze wiąże się z ryzykiem rozwoju chemicznego zapalenia płuc, dlatego sesje nie mogą trwać dłużej, niż 90 minut a pomiędzy sesjami musi być minimum 24 godziny przerwy.

Jakie są wskazania do terapii tlenem w komorze hiperbarycznej

Międzynarodowe Towarzystwo Medycyny Podwodnej i Hiperbarycznej opublikowało dokument zawierający wskazania do terapii tlenem hiperbarycznym. Należą do nich:

• zator powietrzny lub gazowy,

• zatrucie tlenkiem węgla,

• zapalenie i martwica mięśni (zgorzel gazowa),

• uraz zmiażdżeniowy i inne ostre niedokrwienia urazowe,

• choroba dekompresyjna,

• niewydolność tętnicza,

• ciężka anemia,

• ropień wewnątrzczaszkowy,

• martwicze zakażenia tkanek miękkich,

• zapalenie kości i szpiku kostnego (oporne na leczenie),

• opóźniony uraz popromienny (martwica tkanek miękkich i kości),

• przeszczepy,

• ostre oparzenie termiczne,

• nagły niedosłuch idiopatyczny.

Zator powietrzny, zatrucie tlenkiem węgla i choroba dekompresyjna (potocznie zwana „zakrętami”) są wskazaniami do zastosowania hiperbarycznej terapii tlenowej  jako leczenia podstawowego.

Przeciwwskazania bezwzględne

• nieleczona odma opłucnowa,
• perforacja błony bębenkowej lub ostre schorzenia uszu,
• przyjmowanie leków w chemioterapii takich jak Bleomycyna, Doksorubicyna (Adriamycyna), Disulfiram,  Cisplatyna, Sulfamylon itd.

Przeciwwskazania względne (wymagają od pacjenta konsultacji ze swoim lekarzem)

• ciąża,
• astma, rozedma, choroba obturacyjna płuc,
• epilepsja (padaczka),
• przewlekłe zapalenie zatok, ostra infekcja górnych dróg oddechowych,
• gorączka – ponieważ predysponuje do wystąpienia drgawek, przed zabiegiem należy obniżyć gorączkę
• klaustrofobia,
• wrodzona sferocytoza – w przypadku tego schorzenia erytrocyty są kruche w związku z czym w trakcie zabiegu Hiperbarii Tlenowej mogą ulec hemolizie
• rozsiana choroba nowotworowa,
• niewydolność serca, rozrusznik serca,
• przebyte operacje zatok, ucha lub klatki piersiowej,
• rozległa choroba nowotworowa,
• zapalenie nerwu wzrokowego.

Osoby z wymienionymi problemami zdrowotnymi muszą uzyskać zgodę  swojego lekarza prowadzącego na  zabieg Hiperbarii Tlenowej.

Komora normobaryczna – nowoczesna terapia tlenowa

Jest o pomieszczenie przypominające mieszkanie z ciśnieniem ok. 1500 hPa, czyli podobnie jak w hiperbarii. Istotną różnicą jest to, że oddycha się swobodnie, bez maseczki mieszanką oddechową o składzie: tlen 36%-40%, dwutlenek węgla ok. 2%, wodór 0,3%-0,4%.

Wejście do komory odbywa się przez tzw. śluzę. Jest to pomieszczenie przypominające windę, w którym stopniowo zwiększane ciśnienie, przystosowuje organizm osoby wchodzącej do warunków panujących w komorze. Pobyt w komorze trwa 2 godziny, a w przypadku sesji nocnych – 10-12 godzin.

Warto tu wspomnieć o dodatkowych zaletach normobarii.

• Jest wieloosobowa, co umożliwia korzystanie z niej w towarzystwie rodziny lub przyjaciół.
• Zdecydowanie mniej klaustrofobiczna, przez co bardziej przyjazna, zwłaszcza dzieciom, które potrzebują przestrzeni do zabawy.
• Oddychanie nie wymaga używania maseczek.
• Nie potrzeba obecności lekarza w czasie zabiegu.
• Nie ma limitu czasu przy korzystaniu z normobarii, wręcz przeciwnie – im dłużej, tym lepiej.

Wpływ działania komory o podwyższonym ciśnieniu na organizm

Człowiek jest przystosowany do życia w stosunkowo wąskich granicach zmian wartości ciśnienia zewnętrznego, określanego mianem ciśnienia atmosferycznego. Jest to równomiernie rozłożony nacisk atmosfery ziemskiej na struktury fizyczne oraz na organizmy żywe na powierzchni Ziemi. Każda zmiana tego ciśnienia ma bezpośredni wpływ na przebieg procesów fizycznych związanych z dynamiką przepływu gazów oddechowych i saturacją tkanek oraz procesów fizjologicznych zależnych od udziału tlenu.

Jakie procesy zachodzą w organizmie osoby korzystającej z normobarii

W powietrzu atmosferycznym znajduje się około 21% tlenu, 78% azotu i 1% innych gazów. Przy oddychaniu powietrzem atmosferycznym w warunkach fizjologicznych tlen dostaje się do pęcherzyków płucnych. Stamtąd po pokonaniu bariery pęcherzykowo-włośniczkowej, przechodzi do osocza krwi, gdzie szybko łączy się z hemoglobiną, zawartą w krwinkach czerwonych naszej krwi. Hemoglobina wiąże 97,5% dostającego się do płuc tlenu, a niewielka jego ilość (ok. 1%), transportowana jest w postaci wolnej – fizycznie rozpuszczonej w osoczu. Pozostała ilość wdychanego tlenu zostaje niewykorzystana i wydychana.

W warunkach podwyższonego ciśnienia dochodzi do zwiększenia prężności tlenu w powietrzu pęcherzykowym – hemoglobina ulega praktycznie całkowitemu wysyceniu tlenem (z wyjątkiem niewielkiej ilości hemoglobiny fizjologicznie nieczynnej). Zwiększa się również kilkukrotnie rozpuszczalność tlenu w osoczu. Tym samym transport tlenu do tkanek – w ilościach zapewniających zachowanie czynności metabolicznych organizmu – jest możliwy również w przypadku znacznego niedoboru hemoglobiny (np. w ostrej niedokrwistości pokrwotocznej).

Obecna w komorze normobarycznej dodatkowa ilość dwutlenku węgla (ok. 1.5-2%) ułatwia rozpuszczanie tlenu we krwi, co zwiększa jej natlenienie. W trakcie terapii korzystamy również  z inhalacji wodorowej. Obecny w mieszance  oddechowej wodór w ilości ok. 0,4% wykazuje  właściwości przeciwzapalne oraz jest niezawodny w walce z wolnymi rodnikami (wodór jest znanym silnym antyoksydantem i jest wykorzystywany w terapiach związanych z redukcją stresu oksydacyjnego).

Jak omówione procesy przekładają się na korzyści zdrowotne

Korzyści płynące z normobarii można podzielić na dwie grupy.

Pierwsze to wzmożone procesy naprawcze na poziomie wielu narządów i układów jako efekt zwiększonej ilość produkowanych komórek macierzystych, przez lepiej dotleniony szpik kostny. Komórki macierzyste to materiał budulcowy całego organizmu. Powstają z nich wszystkie tkanki ludzkiego ciała. Jest to możliwe dzięki ich zdolności do przekształcania się w komórki innego typu. Zdolność ta różni się w zależności od rodzaju komórek macierzystych. Niektóre mogą przekształcać się w dowolny typ komórek, inne tylko w komórki określonej tkanki. W procesie regeneracji organizmu ważną rolę odgrywają wszystkie komórki macierzyste, szczególnie cenne są jednak komórki oznaczane jako CD 34+, które mogą przekształcać się w dowolny typ komórek. Badania laboratoryjne krwi wykonane u osób po wyjściu z komory normobarycznej potwierdziły wzrost ilości tych komórek do poziomu 150% – górnej granicy normy. Podwyższony poziom utrzymuje się do ok. 4 dni, po czym spada, ponieważ komórki zostały wykorzystane do regeneracji ciała. Pobudzając przez pobyt w normobarii produkcję komórek macierzystych, dostarczamy organizmowi cennego materiału budulcowego do procesów naprawczych.

Druga grupa korzyści wynika ze zwiększonego dotlenienia wszystkich komórek ciała, przez co powoduje między innymi następujące pozytywne rezultaty:

• zmniejsza stany zapalne,
• przyspiesza rozwój nowych naczyń krwionośnych,
• pobudza produkcję kolagenu i elastyny, które zapewniają elastyczność skóry,
• przyspiesza gojenie się ran,
• znacząco zmniejsza obrzęk uszkodzonych tkanek,
• zwiększa powstawanie osteoblastów i osteoklastów – komórek odpowiedzialnych za zdrowie kości,
• poprawia przyswajanie przez organizm składników odżywczych,
• zwiększa wydolność fizyczną i psychiczną organizmu oraz zdolność uczenia się i zapamiętywania,
• spowalnia starzenie się organizmu.

Normobaria – wskazania i przeciwskazania

Decyzja o rozpoczęciu sesji w atmosferze o podwyższonym ciśnieniu często wynika z chęci wsparcia naturalnych procesów regeneracyjnych organizmu oraz poprawy ogólnej wydolności. Choć przebywanie w kontrolowanych warunkach, gdzie powietrze nasycono tlenem, wodorem i dwutlenkiem węgla, przynosi wymierne korzyści wielu osobom, warto pamiętać o zachowaniu podstawowych zasad bezpieczeństwa. Istnieje bowiem grupa dolegliwości, przy których taka stymulacja okazuje się niezwykle pomocna, jak i specyficzne sytuacje zdrowotne stanowiące czasowe lub trwałe ograniczenie do korzystania z tej metody. Zanim usiądzie się wygodnie w fotelu w komorze nomobarycznej, warto zapoznać się z zestawieniem czynników, które determinują zasadność przeprowadzenia sesji, co pozwoli w pełni świadomie i komfortowo zadbać o własne samopoczucie.

Wskazania normobarii

• Depresja,
• Osłabienie odporności,
• Alergie,
• Astma,
• Stres i zaburzenia snu,
• Stany przewlekłego zmęczenia,
• Stany bólowe i obrzęki (limfatyczne),
• Migrena,
• Nadciśnienie i niedociśnienie tętnicze,
• Zaburzenia krążenia obwodowego,
• Stany spastyczne,
• Stany poudarowe,
• Choroby kardiologiczne,
• Zatorowość powietrzna płuc,
• Wspomaganie terapii odchudzających,
• Nagła głuchota,
• Szumy uszne,
• Uraz akustyczny (jak najszybciej po jego wystąpieniu),
• Choroba Ménièr’a,
• Aseptyczna martwica kości,
• Zapalenie kości,
• Urazy kości i tkanek miękkich kończyn,
• Urazy sportowe,
• Osteochondroza,
• Osteoporoza,
• Fibromialgia,
• Zespół cieśni nadgarstka,
• Reumatoidalne i zwyrodnieniowe choroby stawów,
• Detoksykacja,
• Uzależnienie od słodyczy,
• Terapia antynikotynowa,
• Terapia anty-aging,
• Dolegliwości klimakterium,
• Trudno gojące się rany.

Przeciwskazania normobarii

• Zapalenie ucha środkowego i wewnętrznego (grozi perforacją, czyli przerwaniem/uszkodzeniem błony bębenkowej),
• Ostre zapalenie zatok,
• Wyraźne infekcje górnych dróg oddechowych,
• Zapalenie płuc (może dojść do nasilenia zmian zapalnych w płucach),
• Ropnie płuc,
• Grzybice układu oddechowego,
• Stan po operacji w obrębie układu oddechowego i samoistnej odmie,
• Inne choroby zakaźne,
• Klaustrofobia,
• Nadmierne wyczerpanie organizmu,
• Czynna lub przebyta choroba nowotworowa – wejście po konsultacji z lekarzem prowadzącym.

Dodatkowo zaleca się, aby osoby praktykujące nurkowanie wstrzymały się od sesji w komorach normobarycznych na co najmniej dobę przed planowanym nurkowaniem. Powodem tej rekomendacji, wynikającej z zaleceń lekarzy specjalizujących się w medycynie nurkowej, jest podwyższone stężenie azotu we krwi, które może wystąpić w wyniku podwyższonego ciśnienia panującego w normobarii. Po upływie 24 godzin od ostatniej sesji w komorze normobarycznej osoby te mogą bezpiecznie powrócić do praktykowania nurkowania.

Co warto wiedzieć o normobarii? FAQ – pytania i odpowiedzi

Czy normobaria jest bezpieczna?

Wizyty w komorze są całkowicie bezpieczne, o ile nie mamy do niej

przeciwwskazań

. Podczas przejścia przez śluzę – strefę przystosowania do podwyższonego ciśnienia pojawia się uczucie przytkanych uszu, tak jak np. podczas startu samolotu. Obsługa komory pomoże uporać się z problemem.

Jak często można odwiedzać normobarię?

Nie ma górnej granicy czasu przebywania w normobarii. Wszystko zależy od potrzeb zdrowotnych. Częstsze przebywanie w warunkach, jakie panują w komorze, zwiększa natlenienie tkanek i ilość produkowanych komórek macierzystych, wykorzystywanych w organizmie w procesach regeneracyjnych. Dzięki temu szybciej odczujemy zdrowotne korzyści normobarii.

Jak wygląda sesja nocna w normobarii?

Sesja nocna w normobarii trwa 10-12 godzin. Obiekt zapewnia łóżko

 i opiekę personelu czuwającego nad bezpiecznym pobytem.  Natomiast  należy zabrać ze sobą poduszkę i śpiwór lub inne okrycie.

Czy normobaria  jest przystosowana do potrzeb osób niepełnosprawnych?

Niektóre obiekty spełniają wymogi dostępności dla osób niepełnosprawnych w tym poruszających się na wózkach inwalidzkich. Często wraz z osobą niepełnosprawną w normobarii może nieodpłatnie przebywać jej opiekun. Warto o to zapytać, umawiając się na wizytę.

Czy dzieci mogą odwiedzać normobarię?

W czasie przechodzenia przez strefę przystosowania do podwyższonego ciśnienia niektóre osoby mogą odczuwać ból uszu, co stanowi przeciwwskazanie do bezpiecznego wejścia. W związku z tym wizyta dzieci w normobarii zależy od ich możliwości zasygnalizowania bólu i potrzeb.

W przypadku małych dzieci (poniżej 3 lat), należy liczyć się z tym, że wejście okaże się niemożliwe.

Czy można zabrać sprzęt elektroniczny do normobarii?

Warunki panujące w normobarii mają dobroczynny wpływ na ludzki organizm, ale mogą zagrażać urządzeniom elektronicznym. Jednak zawsze można to zabrać sprzęt na własną odpowiedzialność.